Kazus 1:
Artystka N w galerii wystawiła obiekt w postaci zdjęcia męskich genitaliów na krzyżu. Działaniem tym wywołała oburzenie osób, które poczuły sie dotknięte poprzez znieważenie ich symbolu religijnego. Czy i jeśli tak to jakie środki ochrony przysługują tym osobom?
Kazus 2:
Podczas świeckich uroczystości pogrzebowych znanej osoby, jego przeciwnicy polityczni wznosili okrzyki bezaprobaty, utrudniąc zapewnienie odpowiedniej powagi uroczystościom. Jakie środki ochrony przysługują na gruncie prawa obowiązujacego w Rzeczypospolitej Polskiej dla najbliższej rodziny?
Proszę o jak najszybszą pomoc w rozwiązaniu
Kazusy z prawa cywilnego
Kazus: Religia a granice wolności słowa
joannamaja
Odsłon: 7043
Komentarze
Pogrzebem jest ceremonia pochowania zmarłego w miejscu stałego lub przejściowego spoczynku. Pogrzeb nie jest ograniczony do złożenia zwłok w grobie, ale obejmuje także uroczystości z tym związane, mające miejsce bezpośrednio przed lub po tym fakcie, np. modlitwę przy zmarłym, mszę żałobną. W grę wchodzą też uroczystości związane z kremacją zwłok. Jest nim przeniesienie zwłok lub prochów zmarłego mające charakter uroczysty połączone z określonymi obrzędami religijnymi lub świeckimi.Uroczystościami lub obrzędami żałobnymi są wszelkie akty związane z oddaniem czci osobie zmarłej.
Zachowanie przestępne polega na przeszkadzaniu pogrzebowi, uroczystościom lub obrzędom żałobnym. Chodzi o zakłócenie działań związanych z oddaniem ostatniego hołdu, czci zmarłemu; mogą uniemożliwić lub utrudniać ich przebieg. Może ono polegać, np. na uniemożliwieniu lub utrudnieniu przejścia konduktu żałobnego, niedopuszczeniu do złożenia zwłok w grobie.Może polegać na zakłóceniu powagi wykonywanego aktu religijnego poprzez wznoszenie okrzyków, gwizdy, spowodowanie fałszywego alarmu o podłożeniu ładunku wybuchowego. W doktrynie wskazywano, że hałaśliwe zrzucanie żelaznych dźwigarów z wozu na bruk nie czyni niemożliwym nabożeństwa, polegającego na chóralnym śpiewie, ale niewątpliwie tworzy poważną przeszkodę dla osiągnięcia celu, jakim jest wytworzenie nastroju mistycznego,
Zasady zachowania podczas przebywania na cmentarzu regulują także regulaminy wewnętrzne zakazujące zakłócania ciszy, porządku i powagi miejsca.
Najbliższej rodzinie przysługują środki ochrony na podstawie obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej które zawarte są w Konstytucji :wolność sumienia i religii podobnie jak i inne wolności i prawa chroniona jest przez środki o charakterze generalnym.
Należą do nich:
- prawo do sądu
- prawo do wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w obronie swoich praw i wolności
skarga do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
Środki ochrony wolności religijnej przewidują także przepisy prawa karnego, w których określono przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania oraz przepisy prawa cywilnego, które stanowią o ochronie dóbr osobistych.
Ochrona o charakterze prawno karnym zagwarantowana jest przez przepisu Kodeksu Karnego rozdział 24 nosi nazwę przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania. Wszystkie przestępstwa określone w tym rozdziale to występki . Sankcją za ich popełnienie jest grzywna, kara ograniczenia wolności, albo kara pozbawienia wolności do lat 2.
Wszystkie ścigane są z oskarżenia publicznego. Mogą być popełnione tylko umyślnie.
Artykuł 195. § 1. Kto złośliwie przeszkadza publicznemu wykonywaniu aktu religijnego kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Artykuł 195. § 2. Tej samej karze podlega, kto złośliwie przeszkadza pogrzebowi, uroczystościom lub obrzędom żałobnym.
Gdy chodzi o sposób dochodzenia naruszonych uprawnień, wynikających z wolności sumienia i wyznania, to prawo karne dzieli go na dwa rodzaje, ściganie z oskarżenia prywatnego lub z oskarżenia publicznego. Z oskarżenia prywatnego ścigane jest zniesławienie (art. 212 kk), wszystkie pozostałe (art. 119, 191, 194, 195, 196, 231, 257 kk) są ścigane z oskarżenia publicznego. Ochrona dóbr osobistych odbywa się na podstawie powództwa cywilnego.
Przy przestępstwach ściganych z oskarżenia prywatnego skargę (akt oskarżenia) wnosi pokrzywdzony do Sądu Rejonowego, właściwego terytorialnie dla miejsca popełnienia czynu. Skarga powinna zawierać informacje: nazwisko, imię, adres skarżącego, nazwisko, imię oskarżonego, opis czynu, czy zdarzenia, działania, nazwiska świadków. Powództwo o ochronę dóbr osobistych wnosi się do Sądu Rejonowego, właściwego terytorialnie dla działania pozwanego.
Prawo cywilne ochronę swobody sumienia oraz uczuć religijnych gwarantuje w ramach ochrony dóbr osobistych.
Art. 23 KC do dóbr osobistych zalicza wyraźnie swobodę sumienia . wyliczenia dóbr osobistych zawarte w tym przepisie nie ma charakteru wyczerpującego. Zgodnie z poglądami doktryny do tego rodzaju dóbr zaliczyć należy również uczucia religijne.
W razie bezprawnego naruszenia, albo zagrożenia dobra osobistego uprawnionemu przysługują środki ochrony zawarte w art. 24 KC.
Zgodnie z tym przepisem w przypadku zagrożenia cudzym działaniem, swobody sumienia lub uczuć religijnych ten czyje dobro osobiste jest zagrożone może żądać zaniechania tego działania, chyba, że nie jest ono bezprawne.
W przypadku dokonania naruszenia dobra osobistego poszkodowany może żądać od sprawcy dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia skutków tego naruszenia np.: złożenia oświadczenia o odpowiedniej treści i formie.
Poszkodowanemu przysługuje ponadto prawo zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.
Możemy dochodzić odszkodowania w trzech przypadkach. Pierwszy to odszkodowanie, a raczej rekompensata za poniesione koszty z organizacji pogrzebu. Drugi przypadek to renta alimentacyjna, przydzielana dzieciom osoby zmarłej, jeżeli ta miała obowiązek płacenia alimentów. Trzeci przypadek to jednorazowa rekompensata lub comiesięczna renta, jeżeli udowodnimy przed sądem, że nasza sytuacja materialna pogorszyła się po śmierci danej osoby, jeżeli na przykład była ona żywicielem rodziny lub w jakimś stopniu wpływała na polepszenie sytuacji materialnej rodziny. Należy pamiętać, że sąd uwzględnia także cierpienia psychiczne po śmierci bliskiej osoby.
Osoba ludzka, która jest podmiotem czynnym, może ze swojego prawa korzystać indywidualnie albo w pewnej zbiorowości. Prawo do wolności religijnej w wymiarze indywidualnej gwarantuje się w ustawie zasadniczej. Mam tu na myśli artykuł 53 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej: każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii, oraz w ustawach: Ustawa o gwarancjach wolności sumienia i wyznania z dnia 17 maja 1989 r. ze zmianami oraz Ustawę o stosunku państwa do kościoła katolickiego z dnia 17 maja 1989 r. ze zmianami . Ustawodawca tak generalnie stanowi o prawie do indywidualnej wolności religijnej, jak też szczegółowo określa zakres tej wolności religijnej.
Wolność religijna tak jak inne wolności przypisane człowiekowi, nie mają charakteru nie ograniczonego, a zatem pewnym ograniczeniom podlega.
Art. 31 ust. 3 Konstytucji z 1997r., podstawą ograniczenia wolności jest dobro wspólne, wolności można ograniczać a nawet zawiesić ze względu na dobro wspólne. Ograniczenia , mogą dotyczyć, zawsze wolności religijnych, gdy idzie o bezpieczeństwo i porządek publiczny, ochronę środowiska, moralność publiczną, wolność i prawa innych osób.
.Paragraf 196 KK brzmi: "Kto obraża uczucia religijne innych osób, znieważając publicznie przedmiot czci religijnej lub miejsce przeznaczone do publicznego wykonywania obrzędów religijnych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2".
Przedmiotem czci religijnej, może być każdy przedmiot w znaczeniu fenomenu, który jest postrzegany zmysłowo jak, różaniec, krzyż.
Przestępstwo z artykułu 196 K.K. jest przestępstwem materialno -prawnym, materialnym, czyli do jego zaistnienia dochodzi wtedy gdy przynajmniej dwie osoby poczuły się obrażone w sposób wskazany w tym przepisie. I nie ulega wątpliwości w tym procesie osób tych było kilka, które bezpośrednio w przesłuchaniach wskazały iż poczuły się obrażone.
Przede wszystkim znamiona artykułu 196 są wypełnione już wtedy kiedy przedmiot kultu zostaje zbezczeszczony a nie wtedy kiedy dotrze w jakikolwiek sposób i spowoduje obrazę uczuć u osób.
Natomiast nie oznacza to, że pokrzywdzony który się dowiedział choćby z telewizji o istnieniu takiego dzieła w jakiś sposób się przyczynia do czynu z artykułu 196 w ten sposób, że wypełnia jedno z jego znamion, po prostu czuje się urażony.Istotnym jest również, iż przestępstwo z art. 196 kk ścigane jest z oskarżenia publicznego, co oznacza, że organ procesowy – prokurator, policja, dysponując informacją o przestępstwie, podejmuje i kontynuuje ściganie z własnej inicjatywy, niezależnie od złożenia przez obywatela lub instytucję zawiadomienia o przestępstwie oraz bez względu na to, jaka jest rola pokrzywdzonego.
W przepisie tym zabronione są wszelkie zachowania, które stanowią wyraz pogardy wobec określonych przedmiotów lub miejsc.
Do znieważenia może dojść poprzez:
- wypowiedź ustną
- pisemny
- gest czy rysunek
Przy czym przepis wymaga, aby zniewaga dokonana została publicznie. Chodzi więc o zachowanie, które może dotrzeć do szerokiego kręgu osób.
Kiedy czyjeś uczucia zostaną głęboko zranione, mamy prawo do manifestacji oburzenia, ale prokurator nie powinien wkraczać. Sfery sztuki nie da się regulować prawem karnym, to jest rola krytyki, która powinna umieszczać dzieło w kontekście kulturowym. Można dzieło uznać za kicz, za niezamierzoną lub chybioną prowokację - ale ta ocena należy do krytyka, a nie sądu
Do środków ochrony wolności sumienia i religii należą do nich:
- prawo do sądu
- prawo do wystąpienia do Rzecznika Praw Obywatelskich z wnioskiem o pomoc w obronie swoich praw i wolności
- skarga do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
Szczególne znaczenia dla zgruntowania wolności sumienia i religii mają rozwiązania chroniące przed naruszeniami dokonywanymi przez prawodawcę.
Środki ochrony wolności religijnej przewidują także przepisy prawa karnego, w których określono przestępstwa przeciwko wolności sumienia i wyznania oraz przepisy prawa cywilnego, które stanowią o ochronie dóbr osobistych.
Prawo cywilne ochronę swobody sumienia oraz uczuć religijnych gwarantuje w ramach ochrony dóbr osobistych.
Art. 23 KC do dóbr osobistych zalicza wyraźnie swobodę sumienia . wyliczenia dóbr osobistych zawarte w tym przepisie nie ma charakteru wyczerpującego. Zgodnie z poglądami doktryny do tego rodzaju dóbr zaliczyć należy również uczucia religijne.
W razie bezprawnego naruszenia, albo zagrożenia dobra osobistego uprawnionemu przysługują środki ochrony zawarte w art. 24 KC.
Zgodnie z tym przepisem w przypadku zagrożenia cudzym działaniem, swobody sumienia lub uczuć religijnych ten czyje dobro osobiste jest zagrożone może żądać zaniechania tego działania, chyba, że nie jest ono bezprawne.
W przypadku dokonania naruszenia dobra osobistego poszkodowany może żądać od sprawcy dopełnienia czynności potrzebnych do usunięcia skutków tego naruszenia np.: złożenia oświadczenia o odpowiedniej treści i formie.
Poszkodowanemu przysługuje ponadto prawo zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.